سرفه‌ای که خوب نمی‌شود: کی باید بررسی شود؟
بیشتر سرفه‌ها بعد از سرماخوردگی چند هفته می‌مانند و می‌روند. این مقاله می‌گوید منابع معتبر سرفهٔ حاد، زیرحاد و مزمن را چطور تعریف می‌کنند، علت‌های شایع کدام‌اند، کدام نشانه‌ها بررسی زودتر می‌خواهند و کی احتمال سل را هم باید در نظر گرفت.
اگر بعد از یک سرماخوردگی هفته‌ها است که هنوز سرفه می‌کنید، به احتمال زیاد دلیل نگرانی بزرگی ندارید. ولی سرفه‌ای که نمی‌رود را هم نباید بی‌نهایت منتظر ماند. این مقاله می‌گوید منابع معتبر چه معیارهایی داده‌اند. تشخیص با معاینه و گاهی آزمایش پزشک است.
سرفه از کی «طولانی» حساب می‌شود؟
منابع در این مرز یکی نیستند.
- NHS می‌نویسد سرفه معمولاً ظرف سه تا چهار هفته فروکش می‌کند و سرفهٔ بیش از سه هفته را «سرفهٔ ماندگار» می‌نامد و توصیه می‌کند به پزشک نشان داده شود.
- ATS سه دسته می‌کند: حاد کمتر از سه هفته، زیرحاد سه تا هشت هفته و مزمن بیش از هشت هفته که فروکش نمی‌کند.
پس اگر سرفه‌تان از سه هفته گذشته، دیدن پزشک معقول است، و اگر از هشت هفته گذشته، دیگر از نظر هر دو منبع باید بررسی شود. ولی تعداد هفته‌ها تنها ملاک نیست. نشانه‌های همراه مهم‌ترند و در ادامه می‌آید.
علت‌های شایع
NHS می‌نویسد بیشتر سرفه‌ها از سرماخوردگی یا آنفلوآنزا هستند و سرفه به‌ندرت نشانهٔ چیز جدی مثل سرطان ریه است. علت‌های دیگر که NHS می‌آورد: سیگار، ریفلاکس معده، آلرژی مثل تب یونجه، عفونت‌هایی مثل برونشیت و کووید، و ترشح پشت بینی.
ATS برای سرفهٔ مزمن این علت‌ها را رایج می‌داند:
- التهاب بینی یا سینوس به‌خاطر آلرژی یا عفونت.
- آسمی که خوب مهار نشده. ATS یادآوری می‌کند سرفه ممکن است نخستین نشانهٔ کنترل نبودن آسم باشد.
- مشکل ریوی همراه با عفونت، مثل برونشکتازی (سرفه معمولاً خلط‌دار است).
- سیگار، ماریجوانا یا سیگار الکترونیکی.
- ریفلاکس معده به مری.
دارو هم می‌تواند علت باشد. ATS می‌نویسد یک گروه شایع داروهای فشار خون و نارسایی قلبی (مهارکننده‌های ACE) سرفه می‌آورند. اگر بعد از شروع داروی تازه سرفه کرده‌اید، به پزشک بگویید و دارو را خودتان قطع نکنید.
در COPD سرفهٔ خلط‌دار مداوم شایع است و NHS می‌گوید بسیاری آن را «سرفهٔ سیگاری» می‌نامند و جدی نمی‌گیرند. در فیبروز ریه سرفهٔ خشک دیده می‌شود (NHS).
کدام نشانه‌ها نمی‌گذارند منتظر بمانید؟
فوری (همین حالا ۱۱۵):
- خون سرفه می‌کنید و مقدارش بیش از چند لکه یا خط است (NHS).
- سرفه با تنگی نفس شدید، لب یا پوست کبود، گیجی ناگهانی یا درد شدید قفسهٔ سینه همراه است. NHS می‌گوید اگر نفس‌تان می‌گیرد و نمی‌توانید کلمه بگویید، اورژانس بگیرید.
همان روز به پزشک مراجعه کنید:
- هر مقدار کم خون در خلط، حتی چند لکه (NHS می‌گوید باید زود دیده شود).
- سرفهٔ خیلی شدید یا سریع بدتر شونده، یا وقتی نمی‌توانید سرفه را متوقف کنید.
- حال عمومی بد، درد قفسهٔ سینه، تورم و درد کنار گردن یا نفس‌تنگی (NHS).
زود نوبت بگیرید:
- ATS این موارد را هم دلیل تماس با پزشک می‌داند: سرفه‌ای که باعث استفراغ می‌شود، کاهش وزن بی‌دلیل، سرفه‌ای که اول بهتر و بعد بدتر شده، و سرفه در کسی که آسم یا بیماری ریهٔ دیگر دارد و سرفه‌اش مکرر است. سرفهٔ بیش از هشت هفته هم در همین فهرست است.
- NHS هم کاهش وزن بی‌دلیل و ایمنی ضعیف (مثلاً در شیمی‌درمانی یا دیابت) را، در کنار سرفهٔ بیش از سه هفته، از دلایل دیدن پزشک می‌شمارد.
سل را کی در نظر بگیریم؟
NHS می‌نویسد نشانه‌های سل معمولاً تدریجی شروع می‌شوند: سرفهٔ بیش از سه هفته که ممکن است خلط، گاهی خونی، داشته باشد، تب یا عرق شبانه، کاهش وزن بی‌دلیل و بی‌اشتهایی، و خستگی. پس اگر سرفهٔ بالای سه هفته با تب، عرق شبانه یا کاهش وزن همراه است، یا با کسی که سل علامت‌دار دارد تماس نزدیک داشته‌اید، به پزشک بگویید تا سل هم بررسی شود. NHS می‌گوید تشخیص با تصویربرداری قفسهٔ سینه و آزمایش خلط است و سل فعال با آنتی‌بیوتیک معمولاً دست‌کم شش ماه درمان می‌شود. ATS هم یادآوری می‌کند سل از راه سرفه به دیگران منتقل می‌شود. نکتهٔ مهم این است که داروها را اگر شروع شد تا آخر بخورید، حتی با بهتر شدن حال.
این یادآوری ترساندن نیست. بیشتر سرفه‌های طولانی سل نیستند. ولی چون سل را می‌شود درمان کرد و بررسی‌اش ساده است، گفتن علامت‌ها به پزشک ارزش دارد.
پیش از ویزیت چه کنید؟
- ATS می‌گوید مدت سرفه را یادداشت کنید. پزشک می‌پرسد خشک است یا خلط‌دار، شب بیدارتان می‌کند یا نه، و جز بیماری، محرکی دارد یا نه.
- فهرست همهٔ داروهایتان را بیاورید، از جمله داروی فشار خون.
- سی‌تی و عکس‌های قبلی، و اگر آسم یا COPD دارید، اسپری‌ها را همراه بیاورید.
- بگویید سیگار، قلیان یا سیگار الکترونیکی مصرف می‌کنید یا نه. این پرسش برای قضاوت نیست؛ برای پیدا کردن علت است.
تا وقتی بررسی نشده چه کار کنیم؟
ATS می‌گوید اگر ریه بیماری دارید، پیش از مصرف داروهای بدون نسخهٔ سرفه با پزشک مشورت کنید، چون ممکن است عارضه یا تداخل داشته باشند. NHS و ATS توصیه می‌کنند سیگار و دود را کنار بگذارید. برای جلوگیری از سرایت، دهان و بینی را هنگام سرفه با دستمال یا آستین بپوشانید و دست‌ها را بشویید (ATS). گیاه و شربت خانگی را جایگزین بررسی نکنید.
اگر بعد از بررسی هم علت پیدا نشد، ATS می‌گوید به پزشک بگویید و ارجاع به مرکز تخصصی سرفه را بپرسید. «با این سرفه کنار بیا» پایان راه نیست.
جمع‌بندی
سرفه‌ای که از سه هفته گذشته باید به پزشک نشان داده شود. بیش از هشت هفته، حتماً. اگر خون، تنگی نفس، کاهش وزن بی‌دلیل، تب و عرق شبانه هست، زودتر. اگر خون زیاد است یا نفس‌تان می‌گیرد، ۱۱۵.