آسم و آلرژی تنفسی
آسم بیماری مزمن راه‌های هوایی است و با سرفه، خس‌خس، تنگی نفس و سفتی قفسهٔ سینه خودش را نشان می‌دهد. این صفحه به زبان ساده می‌گوید آسم چیست، چطور بررسی می‌شود، هدف درمان چیست، خود بیمار چه کارهایی می‌تواند بکند و کی باید فوری کمک خواست.
آسم چیست؟
آسم یک بیماری مزمن راه‌های هوایی است. ATS دو مشکل اصلی را نام می‌برد: التهاب، یعنی ورم و ترشح بیشتر مخاط، و گرفتگی عضلهٔ اطراف راه هوا. هر دو باعث می‌شوند هوا سخت‌تر رد شود. NHS علامت‌ها را این‌طور می‌شمارد: خس‌خس، سرفه، تنگی نفس و سفتی قفسهٔ سینه. این علامت‌ها می‌آیند و می‌روند و معمولاً شب و صبح زود بدتر هستند.
آنچه حمله را راه می‌اندازد، از آدمی به آدم دیگر فرق می‌کند. ATS محرک‌ها را چند دسته می‌کند:
- آلرژن‌ها: گرده، کپک، گربه و سگ، کنهٔ گردوغبار و سوسک.
- تحریک‌کننده‌ها: گردوغبار، تغییر هوا، آلودگی هوا، مواد شوینده و سمّ حشره، بوی تند و دود یا بخار سیگار، سیگار الکترونیکی و ماده‌های مشابه.
- عفونت‌های تنفسی: ATS آن‌ها را مهم‌ترین علت بستری‌های مربوط به آسم می‌داند.
- چیزهای دیگر: استرس، ورزش و بعضی داروها مثل آسپرین و مسدودکننده‌های بتا.
اگر آلرژی هم دارید، مهار آن بخشی از مهار آسم است. NHS آلرژی‌هایی مثل اگزما و تب یونجه را جزو عوامل خطر آسم می‌آورد.
چه کسی باید دیده شود؟
طبق NHS اگر یکی از این‌ها را دارید، نوبت بگیرید:
- علامت‌های آسم دارید و هنوز تشخیص نگرفته‌اید.
- درمان فعلی کمک نمی‌کند یا اسپری تسکین‌دهنده را بیشتر از قبل لازم دارید.
- علامت‌ها کارهای روزانه را محدود کرده یا شب بیدارتان می‌کند.
- می‌خواهید روش استفاده از اسپری را یاد بگیرید یا مرور کنید.
ATS اضافه می‌کند که اگر با وجود درمان آسم بهتر نمی‌شود، دیدن متخصص آسم به جا است. NHLBI نشانه‌های بدتر شدن را این‌طور می‌گوید: علامت‌ها بیشتر یا شدیدتر از همیشه است، اسپری تسکین‌دهنده بیشتر لازم می‌شود، شب از سرفه بیدار می‌شوید و کارهای معمول، از جمله ورزش، سخت‌تر شده است. NHS می‌نویسد بعد از بهبودی از یک حملهٔ آسم باید ظرف دو روز پزشک را ببینید.
چگونه بررسی می‌شود؟
NHS می‌نویسد تشخیص آسم گاهی زمان می‌برد. معمولاً این مراحل دارد:
- پزشک یا پرستار از علامت‌ها می‌پرسد و قفسهٔ سینه را معاینه می‌کند.
- ممکن است یک آزمایش ساده تنفسی لازم شود و گاهی آزمایش خون.
- گاهی یک دستگاه کوچک پیک‌فلومتر می‌دهند تا چند هفته در خانه ثبت کنید ریه‌تان چطور کار می‌کند.
- اگر آسم محتمل باشد، ممکن است چند وقت دارو بدهند تا ببینند اثر می‌کند یا نه.
ATS می‌گوید پزشک معمولاً از الگوی علامت‌ها و پاسخ به داروی گشادکنندهٔ برونش به آسم شک می‌کند و برای بزرگ‌تر از پنج سال اسپیرومتری به تأیید آن کمک می‌کند. نتیجهٔ طبیعی اسپیرومتری آسم را رد نمی‌کند. اگر آسم سخت مهار می‌شود، ممکن است علت‌های دیگر هم بررسی شود: آلرژی، بیماری سینوس، اختلال تارهای صوتی، ریفلاکس و مشکل قلبی. توضیح هر آزمایش را در راهنمای «آزمایش‌های ریه» ببینید.
درمان در کل چگونه است؟
NHS هدف درمان را کم کردن یا پیشگیری از علامت‌ها و پایین آوردن خطر حمله می‌داند. درمان اصلی داروی استنشاقی است:
- اسپری تسکین‌دهنده هنگام علامت به کار می‌رود و عضلهٔ اطراف راه هوا را شل می‌کند.
- اسپری کنترل‌کننده را هر روز می‌زنند و در طولانی‌مدت التهاب را آرام نگه می‌دارد. اسپری‌های کنترل‌کننده معمولاً کورتونی استنشاقی هستند.
- بعضی برنامه‌ها یک اسپری ترکیبی دارند که هم روزانه و هم هنگام علامت استفاده می‌شود. انتخاب برنامه با پزشک است.
برنامهٔ عمل آسم را پزشک با شما می‌نویسد. NHS و ATS می‌گویند در آن آمده است داروها را کی و چطور بزنید، چطور وضعیت خودتان را بسنجید و اگر علامت‌ها بدتر شد چه کنید. NHS می‌گوید دست‌کم سالی یک بار باید بررسی دوره‌ای داشته باشید و در آن روش استفادهٔ شما از اسپری هم دیده شود.
اگر اسپری‌ها کافی نباشد، پزشک ممکن است قرص‌های مکمل مثل مونته‌لوکاست بدهد. ATS تأکید می‌کند این قرص‌ها جای اسپری را نمی‌گیرند. برای آسم شدیدِ مهارنشده داروهای تزریقی هم هست که پزشک متخصص بر پایهٔ آزمایش انتخاب می‌کند. کورتون خوراکی را معمولاً برای فروکش دادن یک حمله به کار می‌برند.
چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟
- داروی کنترل‌کننده را با بهتر شدن حال قطع نکنید. GINA می‌گوید قطع اسپری کورتونی استنشاقی اغلب آسم را خطرناک بدتر می‌کند. پیش از قطع یا کم کردن هر دارو با پزشک یا پرستار حرف بزنید.
- کورتون خوراکی را خودسرانه قطع نکنید. مدت مصرف و کم کردنش را پزشک می‌گوید.
- اسپری دارو است و اعتیاد نمی‌آورد. اگر نگران وابستگی هستید، از پزشک بپرسید.
- بعد از اسپری کورتونی دهان را بشویید: آب در دهان بچرخانید، غرغره کنید و بیندازید (ATS).
- اسپری تسکین‌دهنده را همیشه همراه داشته باشید (ATS). اگر بیشتر از قبل لازم‌اش دارید، همین نشانهٔ هشدار است و باید پزشک را ببینید.
- روش اسپری زدن را به پزشک یا داروساز نشان دهید. راهنمای «اسپری و اسپیسر» مراحل را نوشته است.
- محرک‌های خودتان را بشناسید. ATS می‌گوید یادداشت روزانهٔ فعالیت‌ها و علامت‌ها در پیدا کردن الگو کمک می‌کند. دود سیگار و بخار سیگار الکترونیکی را کنار بگذارید.
- ورزش منظم کنید و دربارهٔ روش ایمن آن با پزشک حرف بزنید. هر سال واکسن آنفلوآنزا بزنید و دربارهٔ واکسن پنوموکوک بپرسید (ATS).
- پیش از مصرف آسپرین، ایبوپروفن یا مسدودکنندهٔ بتا از داروساز یا پزشک بپرسید، چون NHS می‌گوید در بعضی افراد علامت آسم را تحریک می‌کنند.
برای هر دارو، مکمل یا فرآورده‌ای که می‌خواهید در کنار درمان مصرف کنید، پیش از شروع از پزشک بپرسید.
چه زمانی فوری کمک بگیرید؟
همین حالا با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر:
- در حملهٔ آسم حالتان بدتر می‌شود، یا بعد از مصرف اسپری تسکین‌دهنده طبق برنامهٔ پزشک بهتر نمی‌شوید، یا اسپری در دسترس ندارید (NHS).
- نفس‌نفس می‌زنید و نمی‌توانید یک جمله را کامل بگویید (NHS).
- لب یا پوست رنگ‌پریده، کبود یا خاکستری شده است. روی پوست تیره تغییر رنگ را در کف دست راحت‌تر می‌شود دید (NHS).
- ناگهان گیج شده‌اید.
NHS تأکید می‌کند خودتان رانندگی نکنید. از کسی بخواهید برساندتان یا آمبولانس بخواهید و داروهایتان را با خود ببرید.
همان روز پزشک را ببینید اگر: علامت‌ها بدتر شده، اسپری تسکین‌دهنده بیشتر از قبل لازم است یا شب‌ها از علامت بیدار می‌شوید. اگر به پزشک دسترسی ندارید، به اورژانس نزدیک بروید. فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
آسم و آلرژی یکی است؟
نه، ولی اغلب کنار هم دیده می‌شوند. NHS می‌نویسد کسی که بیماری آلرژیک دارد، مثل اگزما یا تب یونجه، بیشتر در معرض آسم است، و ATS گرده، کپک، حیوان خانگی و کنهٔ گردوغبار را از محرک‌های آسم می‌شمارد. آسم بیماری راه‌های هوایی است و آلرژی واکنش بدن به یک ماده. اینکه آلرژی شما چه نقشی در علامت‌هایتان دارد، پزشک با شرح حال و در صورت لزوم آزمایش روشن می‌کند.
اسپری اعتیاد می‌آورد؟
اسپری‌های آسم دارو هستند و اعتیاد نمی‌آورند. این را در منابعی که برای این صفحه خواندیم به همین صراحت پیدا نکردیم و پزشک باید تأیید کند. چیزی که منابع می‌گویند این است که داروی کنترل‌کننده روزانه التهاب راه هوا را آرام نگه می‌دارد و اسپری تسکین‌دهنده هنگام علامت به کار می‌رود (ATS). نگرانی از اعتیاد دلیل کنار گذاشتن اسپری نیست؛ اگر نگرانید، با پزشک در میان بگذارید.
حالم خوب شده است. اسپری کنترل‌کننده را قطع کنم؟
بدون صحبت با پزشک نه. GINA می‌نویسد قطع اسپری کورتونی استنشاقی اغلب به بدتر شدن خطرناک آسم می‌انجامد و پیش از قطع هر داروی آسم باید با پزشک یا پرستار مشورت کرد. خوب بودن حال معمولاً نشانهٔ اثر همین دارو است. اینکه دارو را می‌شود کم کرد یا نه، تصمیم پزشک است.
قرص کورتون را وقتی بهتر شدم می‌توانم خودم قطع کنم؟
نه. GINA می‌گوید نخوردن کورتون خوراکی در حملهٔ شدید آسم ممکن است عواقب جدی داشته باشد و قطع ناگهانی آن در کسانی که مدت طولانی مصرف می‌کنند خطرناک است. مدت و روش کم کردن دارو را پزشک می‌گوید.
اسپری تسکین‌دهنده را چند بار در هفته استفاده کنم تا نگران شوم؟
عدد دقیقی که در منابع ما باشد پیدا نکردیم، ولی نشانه روشن است. NHS و NHLBI هر دو می‌گویند اگر اسپری تسکین‌دهنده را بیشتر از قبل لازم دارید، علامت‌ها شبانه شما را بیدار می‌کند یا کارهای روزانه سخت‌تر شده است، باید نزد پزشک بروید. مصرف زیاد اسپری تسکین‌دهنده نشان می‌دهد آسم کنترل نیست و برنامهٔ درمان باید دوباره بررسی شود.
آسم خوب می‌شود؟
NHS می‌نویسد آسم فعلاً راه درمانی ندارد که کاملاً از بین ببردش، ولی با درمان درست علامت‌ها نباید زندگی را مختل کنند. بعضی کودکان تا نوجوانی یا بزرگسالی بهتر می‌شوند، اما در بسیاری از بیماران آسم مادام‌العمر است. هدف درمان کنترل علامت و کم کردن حمله است.