خروپف، آپنهٔ خواب و اختلالات خواب

خروپف و آپنهٔ خواب چیست؟

خروپف وقتی پیش می‌آید که زبان، دهان، گلو یا راه بینی در حال نفس کشیدن می‌لرزد. NHS می‌نویسد این بافت‌ها در خواب شل و تنگ می‌شوند. اضافه‌وزن، سیگار، مصرف زیاد الکل و خوابیدن به پشت خروپف را بیشتر می‌کنند. خروپف شایع است و معمولاً جدی نیست.

آپنهٔ انسدادی خواب (OSA) نوع شایع‌تر آپنه است. در آن راه هوایی در خواب مکرر تنگ می‌شود، نفس چند لحظه قطع می‌شود و دوباره برمی‌گردد. ATS توضیح می‌دهد معمولاً بافت نرم پشت گلو و زبان فرو می‌ریزد. این وقفه‌ها گاهی از خواب بیدارتان می‌کند. NHLBI نوع دیگری هم می‌شناسد، آپنهٔ مرکزی، که مغز علامت لازم برای نفس کشیدن را نمی‌فرستد.

علامت‌ها، به نوشتهٔ ATS و NHS:

• در خواب: خروپف بلند و مکرر، صدای خفگی یا نفس‌نفس، وقفهٔ نفسی که اطرافیان می‌بینند، بیدار شدن‌های پیاپی.
• در بیداری: احساس نخوابیدن با وجود خواب طولانی، سردرد صبح، گلودرد یا خشکی گلو، خواب‌آلودگی و خستگی روز، تغییر خلق، ضعف حافظه و تمرکز.

خود بیمار معمولاً علامت‌های شبانه را نمی‌داند و همسر یا اهل خانه زودتر متوجه می‌شود.

عوامل خطر که ATS و NHS می‌آورند: چاقی، مرد بودن، بعد از یائسگی بودن یا سن بالای ۶۵ سال (در کودکان و جوانان هم دیده می‌شود)، لوزه یا آدنوئید بزرگ، سابقهٔ خانوادگی، ساختار فک، الکل، سیگار و COPD. این صفحه دربارهٔ خروپف و آپنه است؛ بقیهٔ اختلال‌های خواب را پزشک جداگانه بررسی می‌کند.

چه کسی باید دیده شود؟

NHS می‌گوید اگر یکی از علامت‌های اصلی را دارید، به پزشک مراجعه کنید: وقفهٔ نفس در خواب، خفگی یا نفس‌نفس هنگام خواب، یا خستگی دائمی در روز. همراه بردن کسی که شب شما را دیده بسیار کمک می‌کند. دربارهٔ خروپف ساده هم اگر تغییر سبک زندگی کمک نمی‌کند یا زندگی شما و همخوابتان را به‌هم زده، نوبت بگیرید. NHLBI می‌نویسد خروپف یا نفس‌نفس هنگام خواب و خواب‌آلودگی شدید روز دلیل پرسیدن از پزشک است.

چگونه بررسی می‌شود؟

NHLBI می‌گوید پزشک از علامت‌ها، عوامل خطر، سابقهٔ خانوادگی و داروها می‌پرسد. بعضی داروها، مثل مواد افیونی، بر خواب و تنفس اثر می‌گذارند. ممکن است پزشک یک دفترچهٔ خواب بخواهد که در آن مدت و کیفیت خواب و میزان خواب‌آلودگی روز را یادداشت کنید، و گاهی آزمایش خون، مثلاً برای تیروئید.

تشخیص با تست خواب (پلی‌سومنوگرافی) است. ATS و NHS می‌نویسند تست تنفس، ضربان قلب و اکسیژن را در خواب ثبت می‌کند. بر پایهٔ نوشتهٔ ATS این کار می‌تواند یک شب در مرکز خواب انجام شود یا، برای برخی بیماران، با دستگاه خانگی. NHS شدت را با شاخص AHI (تعداد وقفه‌های نفس در ساعت) می‌سنجد: ۵ تا ۱۴ خفیف، ۱۵ تا ۳۰ متوسط و بیشتر از ۳۰ شدید. توضیح بیشتر در راهنمای «آزمایش‌های ریه».

درمان در کل چگونه است؟

درمان به علت و شدت بستگی دارد (ATS). گزینه‌ها، به نوشتهٔ ATS، NHS و NHLBI:

• تغییر سبک زندگی: کم کردن وزن، ترک سیگار، کمتر نوشیدن الکل، فعالیت بدنی و برنامهٔ خواب منظم. ATS می‌گوید الکل را دست‌کم چهار ساعت پیش از خواب کنار بگذارید، چون نفس را سرکوب می‌کند. خوابیدن به پهلو به‌جای پشت هم کمک می‌کند.
• CPAP: پرمصرف‌ترین درمان. دستگاه از طریق ماسک بینی یا بینی و دهان هوای فشرده‌ای می‌دهد که راه هوایی را باز نگه می‌دارد. اغلب خروپف را هم کم می‌کند.
• وسیلهٔ دهانی: قطعهٔ دهانی سفارشی که فک یا زبان را جلو نگه می‌دارد. ATS می‌گوید برای آپنهٔ خفیف در افراد بدون اضافه‌وزن بهتر جواب می‌دهد و باید دندان‌پزشک یا جراح متخصص آن را تنظیم کند.
• جراحی: برداشتن لوزه، جراحی فک، برداشتن بافت گلو یا کاشت دستگاه تحریک عصب زبان. ATS می‌گوید معمولاً از CPAP کم‌اثرترند و برای کسانی است که از CPAP سود نمی‌برند.

عوارض خفیف CPAP مثل گرفتگی بینی یا خشکی دهان رایج است. ATS راه‌هایی مثل ماسک دیگر، رطوبت‌ساز و تنظیم فشار آهسته را می‌گوید.

چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟

• اگر خروپف یا قطع نفس شبانه دارید، یک نفر را که شب شما را دیده به ویزیت ببرید یا آنچه دیده را یادداشت کند.
• وزن مناسب، ورزش و برنامهٔ خواب ثابت در اتاق تاریک و آرام (NHS).
• سیگار و مصرف زیاد الکل، به‌ویژه شب، را کنار بگذارید و قرص خواب‌آور را فقط با نظر پزشک مصرف کنید. NHS می‌گوید این‌ها خروپف را بدتر می‌کنند.
• اگر CPAP یا وسیلهٔ دهانی گرفته‌اید، هر بار که می‌خوابید استفاده کنید (ATS) و اگر ناراحتی دارید به پزشک بگویید، نه اینکه ساکت کنار بگذارید.
• اگر خواب‌آلود هستید، رانندگی نکنید.

هر مکمل، گیاه یا قرص خواب‌آوری را که می‌خواهید مصرف کنید، پیش از شروع با پزشک در میان بگذارید.

چه زمانی فوری کمک بگیرید؟

همین حالا با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر:

• در خواب یا بیداری نفس‌نفس می‌زنید و نمی‌توانید جمله بگویید.
• لب یا پوست کبود شده است.
• ناگهان گیج شده‌اید یا بیدار کردن کسی دشوار است.

اگر پشت فرمان خواب‌آلودگی شدید دارید، در جای امن بایستید و رانندگی را ادامه ندهید.

همان روز پزشک را ببینید اگر خواب‌آلودگی روز شما به حدی است که در کار یا رانندگی خطر می‌سازد، یا صبح‌ها سردرد شدید و مکرر دارید. اگر به پزشک دسترسی ندارید، به اورژانس نزدیک بروید. فهرست کامل در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» آمده است.